Thanks To:     SHPI      LONDON    AT:
WEB SITE: WWW.iranpadeshahi.com
 

يکشنبه: شاه و انرژی اتمی: تلاش‌ها و تنش‌ها

در قسمت دوم برنامه جام جهان نمای روز يکشنبه، افشين اميرزاده در گزارش ويژه ‌ای نگاهی دارد به تلاش‌ها و تنش‌ها در برنامه انرژی اتمی ايران در دوران شاه.

اين برنامه روز يکشنبه بعد از ساعت ۹ شب به وقت ايران (ساعت ۵:۳۰ دقيقه به وقت GMT) پخش می شود.

پنجاه سال پيش در پانزدهم آوريل سال ۱۹۵۷ اولين موافقتنامه همکاری غيرنظامی هسته‌ای ميان ايران و ايالات متحده آمريکا به امضا رسيد. اين موافقتنامه که جزئی از برنامه آمريکائی اتم برای صلح بود کمک‌های فنی جهت تحقيقات در زمينه های صلح‌آميز اتمی را در اختيار ايران می‌گذاشت.

 

يک سال پس از آن ايران به عضويت آژانس بين‌المللی انرژی اتمی درآمد و در سال ۱۹۵۹ مرکز تحقيقات هسته‌ای دانشگاه تهران تاسيس شد که بعدها يک راکتور تحقيقاتی هم برای آن خريداری شد. اما فعاليت های اتمی ايران تا سال ۱۹۷۴ ميلادی که سازمان انرژی اتمی ايران پايه‌گزاری شد در سطح تحقيقات دانشگاهی باقی ماند.

هف اصلی از ايجاد سازمان انرژی اتمی ايران ساخت نيروگاه‌های هسته‌ای برای توليد برق بود و در همان اولين سال فعاليت اين سازمان قرارداد احداث نيروگاه بوشهر با شرکت آلمانی زيمنس امضا شد و در همان سال ايران که ۶ سال قبل معاهده عدم گسترش تسليحات هسته‌ای يا ان پی تی را امضا کرده بود، پروتکل الحاقی آن را نيز که نظارت آژانس بر فعاليت های اتمی‌اش را اجازه می داد پذيرفت. برای تامين سوخت نيروگاه‌ها، دولت ايران ده درصد مجتمع غنی سازی اورانيوم يوروديف در فرانسه را خريد و همزمان فعاليت برای کامل کردن چرخه سوخت در ايران هم آغاز شد.

با اين که فعاليت‌های اتمی ايران در همکاری با آمريکا آغاز شد، توسعه يافتن اين فعاليت ها نگرانی‌هائی را در آن کشور به وجود آورد. مطبوعات آمريکائی و غربی گزارش هائی درباره کوشش های شاه برای دستيابی به تسليحات هسته‌ای و انجام تحقيقات در اين زمينه، منتشر کردند. با اين وجود مقامات آمريکائی پس از مذاکرات طولانی با همتايان ايرانی خود برای فروش راکتور به ايران علاقه نشان دادند و جيمی کارتر رئيس‌جمهوری آمريکا موافقت کرد که شرکت آمريکائی وستينگهاوس ده راکتور به ايران بفروشد.

با پيروزی انقلاب اسلامی ايران در سال ۱۹۷۹ و پس از آن جنگ ۸ ساله ايران و عراق طرح‌های هسته‌ای ايران ناتمام باقی ماندند. ساخت نيروگاه بوشهر که بزرگ‌ترين پروژه اجرائی هسته‌ای خاورميانه در عصر خود بود و حدود ۸۰ درصد آن تکميل شده بود متوقف شد و ديگر برنامه‌های اجرائی و تحقيقی نيز به تعطيلی کشانده شدند. شرکت زيمنس حاضر به تکميل طرح بوشهر نشد و با وجود مشاجرات حقوقی طولانی هيچ غرامتی هم به ايران پرداخت نکرد. شرکت يوروديف عليه ايران اعلام جرم کرد و ۹۰۰ ميليون فرانک از سرمايه ۲ ميليارد دلاری ايران در آن شرکت را هم به عنوان خسارت دريافت کرد. اما حدود ده سال پس از پيروزی انقلاب فصل جديدی در تاريخ صنعت هسته ايران گشوده شد که امروز تبديل به يک بحران بزرگ بين المللی شده است.

در ساعت دوم برنامه جام‌جهان‌نمای امروز، افشين اميرزاده در گزارش ويژه‌ای نگاهی دارد به تلاش‌ها و تنش‌ها در برنامه انرژی اتمی ايران در دوران شاه. در اين برنامه با دکتر اکبر اعتماد، تنها رئيس سازمان انرژی اتمی ايران در دوران قبل از انقلاب اسلامی، اردشير زاهدی، وزيرامورخارجه پيشين ايران و آخرين سفير شاه در واشنگتن، و گری سيک، عضو شورای ملی امنيت آمريکا در دوران رياست‌جمهوری جيمی کارتر و مسوول امور ايران در اين شورا، گفتگو شده است.